ЁЯФ╖ рдкृрд╖्рдарднूрдоि: рднाрд░рдд‑рдЕрдоेрд░िрдХा рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд╕ंрдмंрдзों рдХी рдЭрд▓рдХ
ЁЯФ╖ рдкृрд╖्рдарднूрдоि: рднाрд░рдд‑рдЕрдоेрд░िрдХा рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рдкрд░िрдЪрдп
рднाрд░рдд рдФрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдмीрдЪ рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд╕ंрдмंрдз рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рджो рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрдУं рдХे рдмीрдЪ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ाрдЭेрджाрд░ी рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ैं। рдкिрдЫрд▓े рдХुрдЫ рд╡рд░्рд╖ों рдоें рджोрдиों рджेрд╢ों рдХे рдмीрдЪ рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд╕рдордЭौрддे, рдиिрд╡ेрд╢ рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдФрд░ рд░рдгрдиीрддिрдХ рдЧрдардЬोрдб़ рдоें рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд╡ृрдж्рдзि рд╣ुрдИ рд╣ै। рд╣ाрд▓ांрдХि, рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा рдХी рдУрд░ рд╕े рдЕрдкрдиाрдИ рдЧрдИ рдХुрдЫ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдгрд╡ाрджी рдиीрддिрдпों рдХे рдЪрд▓рддे рднाрд░рдд рдиे рд╡рд░्рд▓्рдб рдЯ्рд░ेрдб рдСрд░्рдЧेрдиाрдЗрдЬेрд╢рди (WTO) рдоें рдХрдб़ा рд░ुрдЦ рдЕрдкрдиाрдпा рд╣ै рдФрд░ рдЬрд╡ाрдмी рд╢ुрд▓्рдХ (retaliatory tariffs) рд▓рдЧाрдиे рдХी рдЪेрддाрд╡рдиी рджी рд╣ै। рдпрд╣ рд░ुрдЦ рди рдХेрд╡рд▓ рднाрд░рдд рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░рддा рдХी рджिрд╢ा рдоें рд╕ंрдХेрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдмрд▓्рдХि рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╡्рдпाрдкाрд░ рд╕рдоीрдХрд░рдгों рдоें рднी рдирдИ рдмрд╣рд╕ рдХो рдЬрди्рдо рджेрддा рд╣ै।
ЁЯФ╖ рдкृрд╖्рдарднूрдоि: рднाрд░рдд‑рдЕрдоेрд░िрдХा рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд╕ंрдмंрдзों рдХी рдЭрд▓рдХ
рднाрд░рдд рдФрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдмीрдЪ рдж्рд╡िрдкрдХ्рд╖ीрдп рд╡्рдпाрдкाрд░ 2023 рдоें рд▓рдЧрднрдЧ 192 рдмिрд▓िрдпрди рдбॉрд▓рд░ рдХे рдЖँрдХрдб़े рдХो рдкाрд░ рдХрд░ рдЧрдпा рдеा, рдЬिрд╕рд╕े рдЕрдоेрд░िрдХा рднाрд░рдд рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд╕ाрдЭेрджाрд░ рдмрди рдЧрдпा। рдЕрдоेрд░िрдХा рдХो рднाрд░рдд рдоुрдЦ्рдпрддः рдЖрдИрдЯी рд╕ेрд╡ाрдПँ, рдлाрд░्рдоाрд╕्рдпुрдЯिрдХрд▓्рд╕, рдЯेрдХ्рд╕рдЯाрдЗрд▓, рд╕्рдЯीрд▓, рдЖрднूрд╖рдг рдФрд░ рдХृрд╖ि рдЙрдд्рдкाрдж рдиिрд░्рдпाрдд рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдЕрдоेрд░िрдХा рд╕े рднाрд░рдд рдЖрдпाрдд рдоें рд░рдХ्рд╖ा рдЙрдкрдХрд░рдг, рд╕ेрдоीрдХंрдбрдХ्рдЯрд░, рдоेрдбिрдХрд▓ рдбिрд╡ाрдЗрд╕, рдФрд░ рд╕ोрдпा рдЙрдд्рдкाрдж рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं।
рд╡िрдЧрдд рд╡рд░्рд╖ों рдоें рдХुрдЫ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдЯैрд░िрдл рдФрд░ рдЧैрд░-рдЯैрд░िрдл рдмाрдзाрдУं рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╡िрд╡ाрдж рдЙрднрд░े рд╣ैं, рдЬिрдирдоें рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдЙрдкрдХрд░рдгों рдХी рдХीрдордд рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдиीрддि, рдбेрдЯा рд╕्рдеाрдиीрдпрдХрд░рдг, рдФрд░ рдХृрд╖ि рд╕рдм्рд╕िрдбी рдЬैрд╕े рдоुрдж्рджे рдк्рд░рдоुрдЦ рд░рд╣े।
ЁЯФ╖ рд╣ाрд▓ рдХी рд╕्рдеिрддि: рдЕрдоेрд░िрдХा рдХी рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдгрд╡ाрджी рдиीрддि рдФрд░ рднाрд░рдд рдХी рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा
ЁЯФ╣ рдЕрдоेрд░िрдХा рдХा рдХрджрдо:
рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдЕрдкрдиे "рд╕ेрдХ्рд╢рди 301" рдХाрдиूрди рдХे рддрд╣рдд рдХुрдЫ рджेрд╢ों, рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рднाрд░рдд рдкрд░ рдЖрд░ोрдк рд▓рдЧाрдпा рд╣ै рдХि рдЙрдирдХे рдЯैрдХ्рд╕ рдФрд░ рд╡्рдпाрдкाрд░ рдиिрдпрдо рдЕрдоेрд░िрдХी рдЙрдд्рдкाрджों рдХे рд▓िрдП рд╣ाрдиिрдХाрд░рдХ рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рддрд╣рдд рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे рднाрд░рдд рдХे рдХुрдЫ рдиिрд░्рдпाрдд рдЙрдд्рдкाрджों рдкрд░ рдЯैрд░िрдл рдмрдв़ाрдиे рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рд░рдЦा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд, рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे “рдЬрдирд░рд▓ाрдЗрдЬ्рдб рд╕िрд╕्рдЯрдо рдСрдл рдк्рд░ेрдлрд░ेंрд╕ेрдЬ” (GSP) рдХा рд▓ाрдн рднी рднाрд░рдд рд╕े рд╡ाрдкрд╕ рд▓े рд▓िрдпा рдеा, рдЬिрд╕рд╕े рднाрд░рдд рдХे рд╣рдЬाрд░ों рдЙрдд्рдкाрджों рдХो рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓ी рдб्рдпूрдЯी-рдл्рд░ी рд╕ुрд╡िрдзा рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЧрдИ।
ЁЯФ╣ рднाрд░рдд рдХी рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा:
рднाрд░рдд рдиे WTO рдоें рдЕрдкрдиी рд╕्рдеिрддि рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рд╣ै рдХि рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдЗрди рдиिрд░्рдгрдпों рд╕े рд╡्рдпाрдкाрд░ рд╕ंрддुрд▓рди рдмिрдЧрдб़ рд░рд╣ा рд╣ै। рднाрд░рдд рдиे WTO рдХी dispute settlement body рдХे рд╕ाрдордиे рдЕрдкрдиा рдкрдХ्рд╖ рд░рдЦрддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рд╣ै рдХि рдпрджि рдЕрдоेрд░िрдХा рдЕрдкрдиी рдЯैрд░िрдл рдиीрддि рдкрд░ рдкुрдирд░्рд╡िрдЪाрд░ рдирд╣ीं рдХрд░рддा, рддो рднाрд░рдд рдЬрд╡ाрдмी рд╢ुрд▓्рдХ рд▓рдЧाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╣ोрдЧा।
рднाрд░рдд рдХा рдпрд╣ рд░ुрдЦ рдирд╡-рдЖрд░्рдеिрдХ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрдж рдХी рджिрд╢ा рдоें рдЙрдаाрдпा рдЧрдпा рд╕ाрд╣рд╕ी рдХрджрдо рдоाрдиा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै।
ЁЯФ╖ рднाрд░рдд рдХा рддрд░्рдХ: рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░рддा рдФрд░ рдиिрд╖्рдкрдХ्рд╖ рд╡्рдпाрдкाрд░
рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рддрд░्рдХ рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдХिрд╕ी рднी рд╡्рдпाрдкाрд░ рд╕рдордЭौрддे рдоें рджेрд╢ рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ंрдк्рд░рднुрддा, рд╕्рдеाрдиीрдп рдЙрдж्рдпोрдЧों рдХे рд╣िрдд рдФрд░ рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ों рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХे рд╕िрдж्рдзांрддों рд╕े рд╕рдордЭौрддा рдирд╣ीं рдХрд░ेрдЧी। рднाрд░рдд рдХे рд╡ाрдгिрдЬ्рдп рдоंрдд्рд░ी рд╢्рд░ी рдкीрдпूрд╖ рдЧोрдпрд▓ рдиे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рдХрд╣ा рд╣ै рдХि—
"рднाрд░рдд, рдЕрдоेрд░िрдХा рдпा рдХिрд╕ी рдЕрди्рдп рджेрд╢ рдХे рд╕ाрде рдоुрдХ्рдд рд╡्рдпाрдкाрд░ рд╕рдордЭौрддा рдХेрд╡рд▓ рддрднी рдХрд░ेрдЧा рдЬрдм рдЙрд╕े рдиिрд╖्рдкрдХ्рд╖ рдФрд░ рдкाрд░рд╕्рдкрд░िрдХ рд▓ाрдн рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ो।"
рднाрд░рдд рдХी рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░ рднाрд░рдд (Atmanirbhar Bharat) рдиीрддि рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдЖрдпाрдд рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░рддा рдХрдо рдХрд░ рд╕्рдеाрдиीрдп рдЙрдд्рдкाрджрди рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрдиा рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд▓рдХ्рд╖्рдп рд╣ै।
ЁЯФ╖ рднाрд░рдд рдХा WTO рдоें рд░ुрдЦ рдХ्рдпों рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै?
-
рдиिрдпрдо рдЖрдзाрд░िрдд рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХा рд╕рдорд░्рдерди: рднाрд░рдд рдХा WTO рдоें рд╕рдХ्рд░िрдп рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк рдпрд╣ рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдоुрдХ्рдд рдПрд╡ं рдиिрдпрдо-рдЖрдзाрд░िрдд рд╡्рдпाрдкाрд░ рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХा рд╕рдорд░्рдердХ рд╣ै।
-
рд╡िрдХाрд╕рд╢ीрд▓ рджेрд╢ों рдХी рдЖрд╡ाрдЬ़: рднाрд░рдд рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рджрдХ्рд╖िрдг (Global South) рдХा рдПрдХ рдоुрдЦрд░ рдк्рд░рддिрдиिрдзि рд╣ै। рдЙрд╕рдХा рдпрд╣ рд░ुрдЦ рдЕрди्рдп рд╡िрдХाрд╕рд╢ीрд▓ рджेрд╢ों рдХो рднी рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдгрд╡ाрджी рдиीрддिрдпों рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдЦрдб़ा рд╣ोрдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрддा рд╣ै।
-
рд╕ंрддुрд▓рди рдФрд░ рд╕ंрдк्рд░рднुрддा: рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рдЬाрддा рд╣ै рдХि рднाрд░рдд рдЕрдм рдХेрд╡рд▓ "рдоूрд▓्рдп рд▓ेрдиे рд╡ाрд▓ा" (price taker) рдирд╣ीं рд░рд╣ा, рдмрд▓्рдХि "рдиीрддि рдиिрд░्рдоाрддा" (policy shaper) рдмрдирдиे рдХी рд░ाрд╣ рдкрд░ рд╣ै।
ЁЯФ╖ рд╕ंрднाрд╡िрдд рдк्рд░рднाрд╡ рдФрд░ рдЖрдЧे рдХी рд░рдгрдиीрддि
ЁЯФ╣ рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд░िрд╢्рддों рдкрд░ рдЕрд╕рд░:
рдЕрд▓्рдкрдХाрд▓ рдоें рдпрд╣ рд░ुрдЦ рднाрд░рдд-рдЕрдоेрд░िрдХा рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд╕ंрдмंрдзों рдоें рдХुрдЫ рддрдиाрд╡ рд▓ा рд╕рдХрддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рджीрд░्рдШрдХाрд▓ рдоें рдпрд╣ рд╕ंрддुрд▓िрдд рдФрд░ рди्рдпाрдпрдкूрд░्рдг рд╕рдордЭौрддे рдХी рд░ाрд╣ рдк्рд░рд╢рд╕्рдд рдХрд░ेрдЧा। рднाрд░рдд рдХो рдпрд╣ рднी рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा рдХि рддрдХрдиीрдХी, рд░рдХ्рд╖ा, рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд╕рд╣рдпोрдЧ рдкрд░ рдЕрд╕рд░ рди рдкрдб़े।
ЁЯФ╣ рдШрд░ेрд▓ू рдЙрдж्рдпोрдЧों рдХो рдмрдв़ाрд╡ा:
рдЬрд╡ाрдмी рд╢ुрд▓्рдХ рд╕े рдЙрди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдЖрдпाрдд рдХрдо рд╣ोрдЧा рдЬो рднाрд░рдд рдоें рдкрд╣рд▓े рд╕े рдЙрдд्рдкाрджрди рдХ्рд╖рдорддा рд░рдЦрддे рд╣ैं – рдЬैрд╕े рд╕्рдЯीрд▓, рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиिрдХ्рд╕, рдФрд░ рдХृрд╖ि рдЙрдд्рдкाрдж।
ЁЯФ╣ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЫрд╡ि:
рднाрд░рдд рдХा рдпрд╣ рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдХेрд╡рд▓ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдмाрдЬ़ाрд░ рдХा рдЙрдкрднोрдХ्рддा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдиिрд░्рдоाрддा рдФрд░ рдиीрддि-рдиिрд░्рдзाрд░рдХ рдмрдирдиे рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ рд╣ै।
ЁЯФ╖ рдЪुрдиौрддिрдпाँ рднी рдоौрдЬूрдж рд╣ैं
-
рднाрд░рдд рдХो рдпрд╣ рд╕ंрддुрд▓рди рдмрдиाрдиा рд╣ोрдЧा рдХि рд╡рд╣ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрджी рд░ुрдЦ рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдиिрд╡ेрд╢рдХों рдХा рднрд░ोрд╕ा рдмрдиाрдП рд░рдЦे।
-
рдЕрдоेрд░िрдХा рдЬैрд╕े рдмрдб़े рдмाрдЬाрд░ рд╕े рдЯрдХрд░ाрд╡ рд╕े рдХुрдЫ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдиिрд░्рдпाрддрдХों рдХो рд╣ाрдиि рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै, рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ MSME рд╕ेрдХ्рдЯрд░ рдХो।
-
WTO рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд▓ंрдмी рдФрд░ рдЬрдЯिрд▓ рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдд्рд╡рд░िрдд рд╕рдоाрдзाрди рдоिрд▓рдиा рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।
ЁЯФ╖ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖
рднाрд░рдд‑рдЕрдоेрд░िрдХा рд╡्рдпाрдкाрд░ рд╕рдордЭौрддे рдХो рд▓ेрдХрд░ рднाрд░рдд рдХा рд░ुрдЦ рдпрд╣ рджिрдЦाрддा рд╣ै рдХि рдЕрдм рднाрд░рдд рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╡्рдпाрдкाрд░ рдоें ‘рд╕рдордЭौрддा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा’ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि ‘рд╕ाрд░्рдердХ рд╕ाрдЭेрджाрд░’ рдмрдирдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै। рдЬрд╡ाрдмी рд╢ुрд▓्рдХ рдХी рдЪेрддाрд╡рдиी рдФрд░ WTO рдоें рдордЬрдмूрдд рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рд╕े рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рднाрд░рдд рдЕрдкрдиे рд╣िрддों рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рд╣рд░ рдоंрдЪ рдкрд░ рд▓рдб़рдиे рдХो рддैрдпाрд░ рд╣ै।
рдпрд╣ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХेрд╡рд▓ рдЖрд░्рдеिрдХ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдХूрдЯрдиीрддिрдХ рдФрд░ рд░рдгрдиीрддिрдХ рднी рд╣ै — рдЬрд╣ां рднाрд░рдд рдЕрдм рд╡िрд╢्рд╡ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдирдпे рдиेрддृрдд्рд╡ рдХी рднूрдоिрдХा рдиिрднा рд░рд╣ा рд╣ै l
---

Comments
Post a Comment